Nederland heeft een mestprobleem. Dat is vast een open deur, toch? Je moet wel onder een steen hebben geleefd als dat een verrassing voor je is. Iets minder goed bekend is het aantal dieren dat hiervoor verantwoordelijk is. Nederland heeft een op de export gerichte industrie van 10 miljoen varkens, 3,5 miljoen koeien, 89 miljoen kippen, 700 duizend schapen en 640 duizend geiten. En die poepen en plassen allemaal. Nou ja, kippen poepen misschien alleen, maar toch, de mest is er niet minder om. De enorme hoeveelheden voer voor al die beesten komt voornamelijk van heel ver weg. Soja uit Zuid Amerika bijvoorbeeld dat met grote oceaanschepen hier naartoe is gevaren en waar het Amazonewoud voor gekapt is, met alle gevolgen van dien.
Maar daar gaat het in dit verhaal even niet over. De miljoenen tonnen stinkende gier die deze industrialisering van de veeteelt jaarlijks de akkers op spuit maakt het probleem het meest zichtbaar. De stank hiervan is ondragelijk. En juist dat vermoed ik, zal er mede toe bijdragen dat er met mijn missie, waarbij ik onze eigen mest ter sprake breng, geen droog brood valt te verdienen. Mest is vies en het stinkt. We komen erin om en waarom zou ik dan nog mijn best gaan doen voor mijn eigen uitwerpselen? Slechts enkele gekkies in een ecodorp zoals ik doen een poging de kringloop te sluiten. En dat dat ook prima lukt roep ik maar al te graag.
Waar ik het wel over wil hebben is dat binnen de niche van droogtoiletgebruikers zich een subgroep bevindt die wellicht de grootste is binnen het geheel van bewuste toiletgebruikers. En dan heb ik het over degene die het scheiden van urine en poep als een vereiste zien. Mijn sterke vermoeden is dat dit vooral in Nederland het geval is. In Frankrijk zijn droog- of composttoiletten veel gangbaarder dan in Nederland en scheiders heb ik er zelden gezien. Het zou wel eens ingegeven kunnen zijn door de mestproblematiek van ons vee en de stinkende gier op de akkers. Als je urine en poep samenbrengt gaat dat onvermijdelijk stinken zo is de gedachte, dus moet je ook als mens je uitwerpselen scheiden. In de handel zijn hiervoor prachtige spullen verkrijgbaar. Trechters die je in je toilet kunt hangen met slangetjes eraan en wat al niet meer. Als ik nog iets van brood zou willen verdienen met mijn toiletten dan zou ik dit toch zeker moeten gaan verkopen. Maar ik zal je direct uit de droom helpen, dat gaat absoluut niet gebeuren. Scheiden van urine en poep is niet nodig en sterker, helemaal niet wenselijk. Er is daarbij maar één voorwaarde waar je aan moet voldoen: plantaardig strooisel gebruiken zoals bijvoorbeeld zaagsel. Dit koolstof bevattende materiaal zal mits het voldoende wordt toegevoegd, elke geur blokkeren. Mensen die desondanks beweren dat het blijft stinken, gebruiken te weinig of een te grove variant. Licht vochtig zaagsel van hout dat niet in een oven is gedroogd werkt misschien wel het allerbest. Maar gemalen vlasstro, fijn gehakseld blad, papiersnippers desnoods, doen het ook prima, al dan niet in combinatie met een plantenspuit waarmee je de bovenste laag in je toilet vochtig kunt maken en zo een prima biofilter creëert.
Dat composteren van poep en urine samen met plantaardig strooisel gewoon gewoon mogelijk is en dat je het daarom maar moet gaan doen, is niet waar het om draait. Niet scheiden kent namelijk belangrijke voordelen ten opzichte van de nadelen die wel scheiden met zich meebrengt. Hieronder zal ik uitleggen waarom.
Als eerste is het zo dat opgevangen urine zeer snel ammoniak gaat vormen. Ook zonder de poep erbij gaat het enorm stinken. Denk maar aan een doodlopende steeg van een uitgaansgebied waar dronken mannen hun blaas tegen de muur hebben leeggepist. Dat stinkt verschrikkelijk! Ammoniak zal als het vervolgens in contact komt met de buitenlucht gaan oxideren tot onder meer nitraat. Dat is een uitstekende meststof waar planten, samen met de andere mineralen die in urine zitten, prima op zullen groeien. Het verhaal wat maar al te vaak de ronde doet is dat als je je urine verdunt met water in een verhouding van één op acht, je het prima als mest in je tuin kunt gebruiken. Het is waar, urine bevat meer nuttige stoffen dan poep en die moet je zeker niet onbenut laten. Maar met een gemiddelde hoeveelheid van anderhalve liter pies per dag, heb je dagelijks aardig wat in je tuin te gieten en pleeg je al snel een milieudelict. Nitraat spoelt eenvoudig richting het grondwater en voor je het weet veroorzaak je zo dezelfde problemen als waar de veehouderij in Nederland zich schuldig aan maakt.
Daarnaast dragen meststoffen in het algemeen, en dus ook urine, niet bij aan het voeden en verbeteren van de bodem. Sterker, het bodemleven heeft er last van en de structuur van de grond verslechtert. Een humusrijke bodem heeft een mooie losse structuur die flinke hoeveelheden water kan absorberen en vasthouden. Een goede kwaliteit van de bodem maakt planten bovendien weerbaarder tegen alle mogelijke ziekten en plagen.
En dan is er nog een derde probleem en dat is het gebruik van medicijnen. Uit een Duitse studie is ooit gebleken dat er 124 verschillende actieve farmaceutische middelen in gemiddelde Duitse urine zit. Dat is nogal wat! Of dat schadelijk is voor planten en of ze het ook opnemen uit de bodem is de volgende vraag die je als nuchtere lezer nog zou kunnen stellen. Natuurlijk is ook daar onderzoek naar gedaan en over de verschillende middelen valt van alles te zeggen. Om kort te gaan komt het er op neer dat medicijnresten bevattende urine in je tuin kiepen bij het kweken van voedselgewassen, helemaal niet zo’n goed idee is. Vooral aardappels en wortels nemen de stoffen heel makkelijk op.
En jij dan met je compostbakken zul je je afvragen? Daar komen medicijnresten toch ook in terecht? Dat is zeker zo, maar nu komen de enorme voordelen van het niet scheiden om de hoek kijken. Het gezamenlijk composteren van urine en poep met behulp van plantaardig materiaal levert een geheel op met een optimale verhouding van koolstof en stikstof. Deze optimale samenstelling zorgt ervoor dat je bakinhoud enorm actief wordt. Thermofiele bacteriën laten in eerste instantie de temperatuur stijgen en doden daarbij de schadelijke organismen. Andere groepen bacteriën en schimmels nemen al dan niet in een later stadium andere stoffen voor hun rekening waaronder ook medicijnresten. Urine levert daarbij ook nog eens het vocht dat nodig is, bacteriën hebben immers geen pootjes, ze zwemmen. Je moet dat natuurlijk ook weer niet overdrijven want onder water vindt rotting plaatst en in een compostbak wil je vooral ook zuurstof hebben. Dat alle medicijnresten tot nul gereduceerd worden is, is eerlijk is eerlijk, wel erg stellig, maar dat lukt het rioolreinigingsbedrijf nog minder. Wat je in ieder geval altijd buiten je sanitair moet houden zijn medicijnen tegen kanker. Heb je de pech dat je deze medicijnen moet gebruiken, lever dan je urine in bij een depot van het ziekenhuis of afvalverwerker en spoel het ook niet het riool in.
Met het samen composteren van poep, plas, strooisel en niet te vergeten al je gft, kom je tot de ultieme afbraak dat na rijping van circa een jaar, prachtige compost oplevert die bijdraagt aan de voeding van de bodem. En ik benadruk nogmaals ‘de bodem’. Compost is een bodemverbeteraar. Stikstof en andere mineralen zitten er veilig in opgeborgen en maken het tot een vruchtbare substantie. Ze zullen er niet zomaar uitspoelen, ook niet tijdens een flinke regenbui. Planten zijn in staat de stoffen eruit te halen op het moment dat ze die nodig hebben.
Wil je hier meer over weten, lees dan zeker het Humanure Handbook van Joseph Jenkins, hier vind je bovenstaande ook allemaal in terug. En als je een bron niet voldoende vind lees dan ook het werk van professor Országh op eautarcie.org. Hij kwam tot precies dezelfde conclusies.
Wat geweldig dat je dit hebt uitgezocht! En ook hoopvol dat er dus mooie oplossingen voor ons eigen mest probleem te bedenken zijn.
Ook voor de camper markt lijkt me dit het ei van columbus. Zijn camper fabrikanten niet geïnteresseerd? Dit lijkt mij een perfect alternatief voor die chemische toiletten.
Er zijn camperaars en ook mensen met boten die het toepassen. Eenvoudige toiletemmers met bril zijn te verkrijgen bij kampeerwinkels voor een paar tientjes. Je moet alleen wel een pak strooisel meenemen. Bij een fouragehandel is het doorgaans een stuk goedkoper dan dat je het bij een dierenwinkel koopt. Probleem is eigenlijk alleen dat je geen compostbak bij de hand hebt. Je zou je emmer in de eerste de beste gft-bak kunnen dumpen, kwaad zal het niet kunnen als het bij een compostbedrijf terecht komt maar het mag meestal niet. Bij het restafval gooien dat kan natuurlijk wel. Handig zijn dan de composteerbare zakken.